Over tijdverspillen en nieuwe ontdekkingen.
In de vroege jaren van het internet leidde doelloos rondklikken vaak tot onverwachte vondsten. In de tijdlijn-gedreven wereld van nu is er nauwelijks nog ruimte voor dat soort toeval. Een pleidooi voor bewuste afdwaalmomenten.
Oorspronkelijk geschreven in 2018, kort herzien in 2026. De observatie is niet ouder geworden, eerder scherper.
Ergens tussen 1994 en 2008 was internetten een werkwoord met meer betekenissen dan nu. Je kon op de website van iemand belanden via een link op de website van iemand anders. Je kon een uur kwijt zijn aan een blog van een persoon die je niet kende. Je vond de zonderlingste hoekjes van het web omdat een vriend je een URL had gestuurd die hijzelf weer ergens vandaan had.
Ik herinner me avonden waarop ik chatte met studenten uit Finland, geschreven verhalen las over autotechniek van iemand uit Engeland en eindeloos plaatjes downloadde van raceauto's en races uit een grijs verleden. Dingen die leken op een ontdekkingstocht door het oerwoud, zonder bestemming en zonder duidelijke structuur behalve je reisgenoten op een vaak IRC kanaal. Jaren later heb ik nog steeds de meest uiteenlopende contacten en kennissen door die tijd.
Wat er is veranderd
Het is geen romantische bewering te zeggen dat dit type ontdekking moeilijker is geworden. Het is gewoon technisch zo. Tijdlijnen zijn algoritmisch. Wat je in je tijdlijn ziet, wordt geselecteerd op basis van wat je al leuk vond. De ontdekking-functie is verminderd, omdat ontdekken niet bijdraagt aan engagement-cijfers op de korte termijn.
Verschillende onderzoeken laten zien wat we eigenlijk al voelden: een gemiddelde gebruiker bezoekt minder unieke domeinen dan tien jaar geleden, hoewel de tijd online is gestegen. Meer tijd, op minder verschillende plekken.
Voor consumenten is dit een culturele kwestie. Voor ondernemers is het een werkkwestie. Want het soort werk waar onverwacht inzicht uit voortkomt, vraagt om afdwalen. Om iets ontdekken waar je niet naar op zoek was.
Het pleidooi
Bouw afdwaalmomenten in. Bewust. In de agenda. Niet om er iets specifieks uit te halen. Niet om "geïnformeerd te blijven over de markt". Niet om concurrenten te scannen. Maar puur om in een hoek van het internet te belanden waar je nog niet was geweest.
Een paar suggesties die voor mij werken:
Volg geen mensen, volg interesses. Als ik een onderwerp wil opzoeken, doe ik het zonder ingelogd te zijn op welk algoritme dan ook. Ik gebruik een anonieme browser, kies een zoekmachine en dan klikken op de zoekresultaten verderop in plaats van de eerste. Vaak scroll ik door naar pagina 2 of 3. Daar zitten vaak de minder gepolijste, persoonlijkere verhalen van kleinere websites. Durf ook eens wat extra zoekwoorden in te tikken. Dingen die vreemde combinaties zouden kunnen zijn, maar die nu naar andere dingen leiden. Zoek eens in een andere taal. En pak een site als een beginpunt. Klik door naar andere dingen die je kunt vinden. Dwaal rond.
Vergeet ook de nieuwsbrieven niet. De goeie blogs van vroeger leven vaak verder als nieuwsbrieven met persoonlijkheid. Daar zitten geen algoritmes tussen. Iemand schrijft, jij leest, einde verhaal. Je kunt eruit als het saai wordt, maar je hebt tenminste contact gehad met één perspectief in plaats van duizend halve. En zoek op kleinere nieuwsbrieven. Geen stortvloed van nieuws, maar iets dat je elke maand voorgeschoteld krijgt. Over verschillende random onderwerpen. Omdat over de schutting kijken vaak meer loont dan hetzelfde bekijken als dat jij al doet.
Reserveer een uur per week voor "doelloos". Geen telefoon, geen lijstje, geen target. Open een random Wikipedia-pagina, of een willekeurig boek in de boekenkast, of pak een werkpaper uit een veld waar je niets van weet. Lees tot het je iets doet. Sluit af.
Wat dit te maken heeft met je werk
Het idee dat je beste oplossingen direct uit je expertise komen, klopt niet. Veel van de beste oplossingen komen uit een ongerelateerd vakgebied dat je toevallig was tegengekomen. Een bericht over het maken van autoonderdelen voor vooroorlogse auto's was voor mij op dat moment niet relevant. Jaren later praat ik met een student die een nieuw soort draaibank wil ontwikkelen en dan valt die kennis ineens op zijn plaats in een situatie waar ik er iets mee kan.
Voor wie iets bouwt: een beetje doelloosheid is geen luxe. Het is grondstof. Net als rust niet luiheid is, en lange wandelingen geen verspilling.
Naschrift in 2026
Sinds 2018 zijn de algoritmes nóg sterker geworden. Dat zou een reden kunnen zijn om dit pleidooi te dempen. Maar het tegendeel: hoe nauwer de tijdlijn wordt, hoe waardevoller een uur waarin niemand je iets aanbeveelt.
In netkitchen-termen: een onderzoek-fase aan een idee dat alleen kijkt naar bekende concurrenten en bekende doelgroepen, mist de helft van de richtinggevende inzichten. Maak in elke recept-fase ruimte voor afdwalen. Het levert vaker iets op dan je zou denken.